Las Murckowski Katowice — parki

W skrócie

Rezerwat przyrody „Las Murckowski” liczy 141,56 ha i chroni kwaśną buczynę niżową z drzewostanami bukowymi w wieku 150–220 lat. To niewielka część rozległego kompleksu Lasów Murckowskich. Wstęp jest bezpłatny, ale w granicach rezerwatu wolno poruszać się wyłącznie po wyznaczonym szlaku — pieszo i rowerem.

Rezerwat przyrody a kompleks Lasów Murckowskich

W obiegu funkcjonują dwie nazwy, które łatwo pomylić. Lasy Murckowskie to rozległy kompleks leśny o powierzchni około 90 km², rozciągający się na terenie Katowic, Tychów i Mysłowic, wraz z enklawą Zapole. Historycznie stanowiły część dóbr pszczyńskich i bywały nazywane Lasami Górnopszczyńskimi.

Rezerwat przyrody „Las Murckowski” to niewielki wycinek tego kompleksu — 141,56 ha. Leży w katowickiej dzielnicy Murcki i składa się z trzech części rozdzielonych ul. Bielską, czyli drogą krajową nr 86. Rezerwat otacza otulina o powierzchni 256,06 ha.

Różnica ma wymiar praktyczny. Po kompleksie leśnym można poruszać się swobodnie po drogach i duktach. W rezerwacie obowiązują ograniczenia wynikające z ustawy o ochronie przyrody.

Powierzchnia rezerwatu i kolejne powiększenia

Rezerwat utworzono zarządzeniem Ministra Leśnictwa z 18 grudnia 1953 r. na powierzchni 7,04 ha. Była to niewielka enklawa starych buków, a nie cały las.

W 1989 r. obszar chroniony powiększono do 100,67 ha. Kolejna zmiana nastąpiła w 2022 r.: Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Katowicach dołączył ponad 40 ha i doprowadził powierzchnię rezerwatu do 141,56 ha. Zarządzenie weszło w życie na początku grudnia 2022 r.

Po tej zmianie rezerwat tworzą trzy części: najstarszy, zachodni fragment o powierzchni 7,06 ha, część wschodnia poszerzona do 119,78 ha oraz nowo włączony płat o powierzchni 14,72 ha. Z wnioskiem o powiększenie wystąpił w lipcu 2021 r. nadleśniczy Nadleśnictwa Katowice Stanisław Jeziorański.

Osobną formą ochrony jest zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Las Murckowski — Buczyna”, ustanowiony uchwałą Rady Miasta Katowice z 22 lipca 2021 r. na obszarze ponad 13 ha. Obejmuje starodrzew, odnawiającą się buczynę, kamienną kapliczkę oraz zbiorniki wodne, w których godują płazy.

Co dokładnie jest chronione

Celem ochrony jest zachowanie — ze względów naukowych, dydaktycznych i społecznych — fragmentu lasu mieszanego o cechach naturalnych, położonego w bezpośrednim sąsiedztwie aglomeracji miejskiej.

Dominującym zbiorowiskiem roślinnym jest kwaśna buczyna niżowa, występująca tu w kilku wariantach różniących się składem runa. Nie jest to buczyna karpacka ani grąd. Drzewostan tworzą buki, dęby bezszypułkowe i szypułkowe, brzozy oraz sosny, w tym sosna wejmutka. Za najcenniejsze uznaje się drzewostany bukowe w wieku 150–220 lat; w płatach dołączonych w 2022 r. dęby i buki liczą 150–195 lat.

Flora rezerwatu obejmuje 210 gatunków roślin naczyniowych, 42 gatunki mchów i 6 gatunków wątrobowców. Ochroną ścisłą objęte są kruszczyk szerokolistny, bluszcz pospolity i barwinek pospolity, częściową — między innymi kopytnik pospolity, marzanka wonna, konwalia majowa i kalina koralowa.

Stwierdzono 38 gatunków chronionych zwierząt: dzięcioły i drozdy wśród ptaków, ryjówki, kreta, jeża wschodniego, wiewiórkę i łasicę wśród ssaków, a z bezkręgowców biegacze — w tym biegacza skórzastego — oraz motyle rusałkowate. Wczesnym latem u podstawy pni owocuje żagiew olbrzymia.

Zasady obowiązujące na terenie rezerwatu

Rezerwat udostępniono dla ruchu pieszego i rowerowego wyłącznie po wyznaczonym szlaku. Schodzenie z niego jest zabronione — to nie zalecenie, lecz zakaz wynikający z ustawy o ochronie przyrody, która w rezerwatach zakazuje ruchu poza trasami wyznaczonymi przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska.

Ta sama ustawa zakazuje wprowadzania psów na obszary objęte ochroną ścisłą i czynną poza miejscami wyznaczonymi; wyjątkiem są psy asystujące i pasterskie. Psa najbezpieczniej wyprowadzać poza granicami rezerwatu, w pozostałej części kompleksu i na smyczy.

Obowiązują też standardowe zakazy: zbierania roślin i grzybów, płoszenia zwierząt, rozpalania ognia, biwakowania i pozostawiania śmieci. Granice rezerwatu oznakowano tablicami — poza nimi obowiązują łagodniejsze zasady, typowe dla lasów gospodarczych Nadleśnictwa Katowice. Za złamanie zakazów grozi odpowiedzialność wykroczeniowa; jednej stawki mandatu nie ma, wysokość zależy od okoliczności.

Historia terenu — dobra pszczyńskie i kopalnia Emanuelssegen

Las pod Murckami przez stulecia wchodził w skład dóbr pszczyńskich. Kolejnymi właścicielami byli Promnitzowie, od 1768 r. książęta Anhalt-Köthen, a od lat czterdziestych XIX w. ród Hochbergów. Po przyłączeniu części Górnego Śląska do Polski książę pszczyński zachował większość gruntów aż do 1924 r.

Osada Murcki wyrosła z górnictwa. Zorganizowane wydobycie węgla ruszyło tu w 1769 r., a książęca kopalnia działała pod nazwą Emanuelssegen. Uchodzi za najstarszą kopalnię węgla kamiennego na Górnym Śląsku. Ostatni szyb na terenie samych Murcek zamknięto w 2004 r.

W XIX w. w tutejszych lasach utrzymywano żubry, które później przeniesiono do lasów pszczyńskich. Murcki pozostają najbardziej zalesioną dzielnicą Katowic — las zajmuje około 86 procent jej powierzchni. Leży tu również Wzgórze Wandy o wysokości 357,6 m n.p.m., najwyższy punkt miasta.

Szkody górnicze i presja miasta

Zagrożeniem dla rezerwatu pozostaje eksploatacja węgla pod jego powierzchnią. Prognozowane osiadanie terenu sięga nawet 6 metrów, co zmienia stosunki wodne i osłabia stare drzewa.

W całym kompleksie Lasów Murckowskich widać ślady przemysłu: zbiorniki powstałe po eksploatacji piasku oraz rozlewiska zapadliskowe będące skutkiem szkód górniczych. Dochodzi do tego ruch samochodowy na przecinającej rezerwat ul. Bielskiej oraz presja zabudowy i rekreacji na obrzeżach. To główne powody, dla których otulina jest niemal dwukrotnie większa od samego rezerwatu.

Szlaki i punkty wejścia

Sieć znakowanych tras w Lasach Murckowskich obejmuje 10 szlaków pieszych i 7 rowerowych o łącznej długości ponad 200 km. Przez okolice rezerwatu prowadzą:

Katowicki Szlak Spacerowy, znaki niebieskie — z Parku Śląskiego przez centrum Katowic, Muchowiec i Dolinkę Murckowską obok rezerwatu do Hamerli.

Szlak im. Mariana Kantora-Mirskiego, znaki czerwone — z Giszowca przez Dolinkę Murckowską obok rezerwatu do zabytkowego centrum Mysłowic.

Szlak 25-lecia PTTK, znaki zielone — pętla przez kilka miast metropolii, na terenie Katowic przecinająca lasy murckowskie i panewnickie.

Szlak Historii Górnictwa Górnośląskiego, znaki żółte — od Łubianek przez Siemianowice Śląskie, Katowice i Mikołów do Rybnika.

Szlak łącznikowy, znaki czarne — spina Murcki, Giszowiec i Janów, łącząc trasę zieloną z niebieską.

Szlaki niebieski i czerwony prowadzą Dolinką Murckowską, obok rezerwatu, a nie przez jego środek. Przed wyjściem sprawdź aktualny przebieg na mapie turystycznej — układ tras bywa korygowany przy pracach leśnych.

Dojazd, parkowanie i komunikacja

Główną osią komunikacyjną dzielnicy jest ul. Bielska, czyli droga krajowa nr 86, biegnąca z północy na południe i przecinająca rezerwat. Z centrum Katowic do Murcek jest około 15 km w kierunku południowo-wschodnim.

Samochodem dojeżdża się ul. Bielską. Auto zostawia się w zabudowie Murcek i wchodzi do lasu pieszo — wjazd na drogi leśne jest zakazany.

Do Murcek kursują autobusy Zarządu Transportu Metropolitalnego. Numery linii i rozkłady w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii zmieniają się przy kolejnych korektach organizacji ruchu, więc aktualne połączenie sprawdź w wyszukiwarce ZTM.

Wstęp do lasu i do rezerwatu jest bezpłatny przez cały rok.

Kiedy przyjechać i co zabrać

Najlepsze terminy to druga połowa kwietnia i maj, gdy buki rozwijają liście, oraz połowa października i początek listopada, gdy buczyna przebarwia się na pomarańczowo. Latem gęste korony dają cień i upał znosi się tu lepiej niż w mieście.

Kiedy nie warto przyjeżdżać: bezśnieżny listopad i przedwiośnie, gdy drogi leśne zamieniają się w błoto, oraz kilkadziesiąt godzin po wichurze — w starodrzewie realnym zagrożeniem są łamiące się konary.

Co zabrać: buty z wysoką cholewką i twardą podeszwą, kurtkę przeciwdeszczową, wodę — w lesie nie ma punktów gastronomicznych ani toalet. Kleszcze występują tu od wczesnej wiosny do późnej jesieni, więc długie spodnie, repelent i kontrola skóry po powrocie to standard.

Pobierz mapę offline i naładuj telefon. Rezerwat leży w granicach miasta, ale w głębi kompleksu drogi leśne wyglądają podobnie i o pomyłkę nietrudno.

Lokalizacja

Adres: Katowice-Murcki, rezerwat przyrody Las Murckowski przy ul. Bielskiej (DK 86)

Źródła

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Katowicach, „Rezerwat przyrody Las Murckowski powiększony o 40 ha”, gov.pl, 2022 (dostęp: 28.07.2026)
Nadleśnictwo Katowice, Lasy Państwowe, „Rezerwat Las Murckowski”, katowice.katowice.lasy.gov.pl (dostęp: 28.07.2026)
Urząd Miasta Katowice, „Szlaki turystyczne”, katowice.eu (dostęp: 28.07.2026)
Śląska Organizacja Turystyczna, karta obiektu „Rezerwat Las Murckowski w Katowicach”, slaskie.travel (dostęp: 28.07.2026)
Redakcja Portalu Komunalnego, „Katowice chronią dziedzictwo przyrodnicze. Las Murckowski pod ochroną”, portalkomunalny.pl, 2021 (dostęp: 28.07.2026)
Sozosfera, „Las Murckowski jako zespół przyrodniczo-krajobrazowy”, sozosfera.pl, 2021 (dostęp: 28.07.2026)
Wikipedia, hasło „Rezerwat przyrody Las Murckowski” (dostęp: 28.07.2026)
Wikipedia, hasła „Lasy Murckowskie” oraz „Murcki” (dostęp: 28.07.2026)

Najczęstsze pytania

Czy wolno wejść do rezerwatu Las Murckowski?

Tak, wstęp jest bezpłatny, ale rezerwat udostępniono dla ruchu pieszego i rowerowego wyłącznie po wyznaczonym szlaku. Schodzenie ze szlaku jest zabronione na mocy ustawy o ochronie przyrody. Poza granicami rezerwatu, w pozostałej części Lasów Murckowskich, można poruszać się swobodnie po drogach leśnych.

Czy można wejść do rezerwatu z psem?

Ustawa o ochronie przyrody zakazuje wprowadzania psów na obszary rezerwatu objęte ochroną ścisłą i czynną poza miejscami wyznaczonymi; wyjątkiem są psy asystujące i pasterskie. Spacer z psem planuj poza granicami rezerwatu, w pozostałej części kompleksu leśnego, prowadząc psa na smyczy.

Czy można jeździć rowerem?

W rezerwacie tak, ale wyłącznie po wyznaczonym szlaku. W Lasach Murckowskich poza rezerwatem funkcjonuje sieć znakowanych tras — łącznie 7 szlaków rowerowych i 10 pieszych o długości ponad 200 km.

Ile hektarów ma rezerwat, a ile cały las?

Rezerwat przyrody „Las Murckowski” zajmuje 141,56 ha i ma otulinę o powierzchni 256,06 ha. Kompleks Lasów Murckowskich to około 90 km², rozłożone na terenie Katowic, Tychów i Mysłowic. To dwa różne obszary — rezerwat jest niewielkim fragmentem kompleksu.

Gdzie zaparkować?

Dojazd prowadzi ul. Bielską, czyli drogą krajową nr 86. Samochód zostawia się w zabudowie Murcek i do lasu wchodzi pieszo. Wjazd samochodem na drogi leśne jest zakazany.

Jak dojechać komunikacją miejską?

Do Murcek kursują autobusy Zarządu Transportu Metropolitalnego. Numery linii w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii zmieniają się przy kolejnych korektach organizacji ruchu, więc aktualne połączenie i przystanek sprawdź w wyszukiwarce ZTM.

Czy są kleszcze?

Tak, to typowy las liściasty z bogatym runem, więc kleszcze występują od wczesnej wiosny do późnej jesieni. Załóż długie spodnie, użyj repelentu i sprawdź skórę po powrocie.